ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ: ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಟಿಪ್ಪಣಿ (Amshi Samasa Notes in Kannada)
ಸಮಾಸ ಸರಣಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ, ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಸವಾದ ಅಂಶಿ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣ, ಗುರುತಿಸುವ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು 25ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೋಡೋಣ. KPSC, KAS, PSI, FDA, SDA ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವೂ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
1. ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ ಎಂದರೇನು?
ಪೂರ್ವೋತ್ತರಪದಗಳು ಅಂಶಾಂಶಿಭಾವ (ಭಾಗ–ಪೂರ್ಣ) ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸೇರಿ, ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ ಎನ್ನುವರು.
- ಅಂಶ ಎಂದರೆ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಅವಯವ; ಅಂಶಿ ಎಂದರೆ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಡೀ ವಸ್ತು.
- ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮುಂಗೈ = ಕೈಯ + ಮುಂದು. ಇಲ್ಲಿ 'ಕೈ' ಅಂಶಿ (ಇಡೀ ವಸ್ತು), 'ಮುಂದು' ಅಂಶ (ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ). ಸಮಸ್ತಪದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬರುವ 'ಮುಂ' ಭಾಗದ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಧಾನ.
- ಕೆಲವರು ಈ ಸಮಾಸವನ್ನು 'ಅವ್ಯಯೀಭಾವ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು.
2. ಅಂಶಿ ಸಮಾಸದ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಈ ಸಮಾಸದ ಸಮಸ್ತಪದದ ಮೊದಲ ಭಾಗವು ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ಮುಂಗೈ → ಕೈಯ + ಮುಂದು; ತುದಿನಾಲಗೆ → ನಾಲಗೆಯ + ತುದಿ.
- ಶರೀರದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ತಪದಗಳು ಬಹುತೇಕ ಅಂಶಿ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಮುಂಗೈ, ಹಿಂಗಾಲು, ಹಿಮ್ಮಡಿ, ಕೆಳದುಟಿ ಮುಂತಾದವು).
- ಗುರುತಿಸುವ ಸೂತ್ರ: ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ "ಇಡೀ ವಸ್ತುವಿನ + ಒಂದು ಭಾಗ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬಂದರೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತಪದದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ ಅದು ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ.
3. ದೇಹದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
| ಸಮಸ್ತಪದ | ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ |
|---|---|
| ತುದಿನಾಲಗೆ | ನಾಲಗೆಯ + ತುದಿ |
| ಮುಂಗಾಲು | ಕಾಲಿನ + ಮುಂದು |
| ಹಿಂಗಾಲು | ಕಾಲಿನ + ಹಿಂದು |
| ಹಿಮ್ಮಡಿ | ಅಡಿಯ + ಹಿಂದು |
| ಹಿಂದಲೆ | ತಲೆಯ + ಹಿಂದು |
| ಮುಂದಲೆ | ತಲೆಯ + ಮುಂದು |
| ಕೆಳದುಟಿ | ತುಟಿಯ + ಕೆಳಗು |
| ಮುಂಗೈ | ಕೈಯ + ಮುಂದು |
| ಅಂಗೈ | ಕೈಯ + ಅಡಿ |
| ಮೇಂಗೈ | ಕೈಯ + ಮೇಲು |
| ತುದಿಮೂಗು | ಮೂಗಿನ + ತುದಿ |
| ತುದಿಬೆರಳು | ಬೆರಳಿನ + ತುದಿ |
| ಹೊರಮೈ | ಮೈಯ + ಹೊರಗು |
| ಒಳಮೈ | ಮೈಯ + ಒಳಗು |
| ಕಡೆಗಣ್ಣು | ಕಣ್ಣಿನ + ಕಡೆ |
| ಕೊನೆಹುಬ್ಬು | ಹುಬ್ಬಿನ + ಕೊನೆ |
4. ಸ್ಥಳ, ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾಲ ಸೂಚಕ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
| ಸಮಸ್ತಪದ | ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ |
|---|---|
| ಹೊರಬಾಗಿಲು | ಬಾಗಿಲಿನ + ಹೊರಗು |
| ಹಿಂಬಾಗಿಲು | ಬಾಗಿಲಿನ + ಹಿಂದು |
| ಒಳಗೆರೆ | ಕೆರೆಯ + ಒಳಗು |
| ಕೆಳಗೆರೆ | ಕೆರೆಯ + ಕೆಳಗು |
| ನಡುರಾತ್ರಿ | ರಾತ್ರಿಯ + ನಡು |
| ನಡುಗೋಡೆ | ಗೋಡೆಯ + ನಡುವೆ |
| ನಟ್ಟಡವಿ | ಅಡವಿಯ + ನಡು |
| ಮುಂಗಾರು | ಕಾರಿನ + ಮುಂದು |
| ಹಿಂಗಾರು | ಕಾರಿನ + ಹಿಂದು |
| ಮುಂಬಗಲ್ | ಪಗಲಿನ + ಮುಂದು |
ಗಮನಿಸಿ: 'ಕಾರು' ಎಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂಗಾರು = ಮಳೆಗಾಲದ ಮುಂಚಿನ ಭಾಗ, ಹಿಂಗಾರು = ಮಳೆಗಾಲದ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸೂಚನೆ (Exam Tips)
- ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ; ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ.
- ದೇಹದ ಅಂಗ ಅಥವಾ ದಿಕ್ಕು ಸೂಚಿಸುವ ಸಮಸ್ತಪದ ಕಂಡರೆ ಮೊದಲು ಅಂಶಿ ಸಮಾಸವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ.
- ಮುಮ್ಮಡಿ (ಮೂರು + ಮಡಿ) ಪದವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
- ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 'ಎಂಬ' ಸಂಭಾವನೆ ಬಂದರೆ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ; ಎರಡೂ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Practice MCQs)
1. 'ಮುಂಗೈ' ಪದದ ಸರಿಯಾದ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು?
ಎ) ಮುಂದಿನ + ಕೈ ಬಿ) ಕೈಯ + ಮುಂದು ಸಿ) ಕೈಯಲ್ಲಿ + ಮುಂದು ಡ) ಮುಂದು + ಕೈ
2. 'ತುದಿನಾಲಗೆ' ಪದವು ಯಾವ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ?
ಎ) ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ ಬಿ) ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸ ಸಿ) ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ ಡ) ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ
3. ಅಂಶಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದು ಯಾವುದು?
ಎ) ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಬಿ) ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥ ಸಿ) ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥ ಡ) ಎರಡೂ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ
4. 'ಹಿಂಗಾರು' ಪದದಲ್ಲಿ 'ಕಾರು' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಏನು?
ಎ) ಹಿಂದೆ ಬಿ) ಮಳೆಗಾಲ ಸಿ) ಕಾಲ ಡ) ಗಾಳಿ
5. 'ನಡುರಾತ್ರಿ' ಪದದ ಸರಿಯಾದ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು?
ಎ) ರಾತ್ರಿಯ + ನಡು ಬಿ) ನಡುವಿನ + ರಾತ್ರಿ ಸಿ) ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ + ನಡು ಡ) ನಡು + ರಾತ್ರಿ
6. ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಶಿ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾದ ಪದ ಯಾವುದು?
ಎ) ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಬಿ) ಒಳಮೈ ಸಿ) ಚಕ್ರಪಾಣಿ ಡ) ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು
- 1 – ಬಿ) ಮುಂಗೈ = ಕೈಯ + ಮುಂದು. ಸಮಸ್ತಪದದ ಮೊದಲ ಭಾಗ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.
- 2 – ಸಿ) ನಾಲಗೆಯ ತುದಿ ಎಂಬ ಅಂಶಾಂಶಿಭಾವ ಸಂಬಂಧ; ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ.
- 3 – ಬಿ) ಅಂಶಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಧಾನ (ಇದನ್ನೇ ಕೆಲವರು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಎಂಬುರು).
- 4 – ಬಿ) ಕಾರು = ಮಳೆಗಾಲ; ಹಿಂಗಾರು = ಮಳೆಗಾಲದ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗ.
- 5 – ಎ) ನಡುರಾತ್ರಿ = ರಾತ್ರಿಯ + ನಡು.
- 6 – ಬಿ) ಒಳಮೈ = ಮೈಯ + ಒಳಗು (ಅಂಶಿ ಸಮಾಸ). ಒಗ್ಗಟ್ಟು ದ್ವಿಗು, ಚಕ್ರಪಾಣಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ.
ಸಮಾಸ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಕರ್ಮಧಾರಯ, ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ಗಮಕ ಸಮಾಸ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಓದಿ.
- ಸ್ಪರ್ಧಾ ವಿನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ವಿಭಾಗ (ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಗಳು)
- ಮಿಷನ್ DSERT ಟೆಸ್ಟ್ 1-20 ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಗಳು (Mission DSERT Tests 1-20)
- ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮ್ಯಾಗಜೀನ್
- ಯೋಜನಾ ಮಾಸಿಕ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಮೇ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಜನವರಿ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಫೆಬ್ರವರಿ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಮಾರ್ಚ್ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಏಪ್ರಿಲ್ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಮೇ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಜೂನ್ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಜುಲೈ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಆಗಸ್ಟ್ 2026
- ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026
Disclaimer: KSPGK is not an official government website. Always verify details on the official website.
📲 Join WhatsApp Channel | 📢 Join Telegram Channel
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ